Sapphicity EP.2 SOGIESC คืออะไร? ชวนทำความรู้จักแว่นขยายที่จะทำให้เข้าใจเรื่องเพศได้ดีขึ้น

หลายคนอาจเคยได้ยินคำนี้ แต่อาจยังไม่แน่ใจว่า SOGIESC คืออะไร และมีความสำคัญอย่างไรกับความหลากหลายทางเพศในปัจจุบัน ในเมื่อคุณคลิกเข้ามาอ่านบทความนี้แล้ว แสดงว่าคุณเองก็อยากจะทำความเข้าใจกับประเด็นนี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น แน่นอนว่าเรื่องของเพศไม่ได้มีเพียงแค่เพศชายหรือเพศหญิงอีกต่อไป วันนี้เราจึงอยากชวนทุกคนมาทำความรู้จักกับเครื่องมือสำคัญชิ้นหนึ่งที่จะช่วยสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับตัวเองและคนรอบตัวยิ่งขึ้น รวมถึงพาไปพูดคุยกับเรื่องของ Pronouns หรือสรรพนามที่หลายๆ คนตอนนี้กำลังใช้กันเพื่อนิยามตัวตน 

SOGIESC คืออะไร? เครื่องมือทำความเข้าใจความหลากหลายทางเพศ

SOGIESC คือ เครื่องมือที่จะช่วยให้เข้าใจในความหลากหลายทางเพศ จากการชวนให้คิดและแยกแยะความหมายของแต่ละตัวอักษรถึงสิ่งที่บุคคลนั้นๆ นิยามตนเอง โดยไม่จำเป็นตรงเข้ากับกรอบเพศหรือสิ่งที่สังคมกำหนดแต่อย่างใด SOGIESC ประกอบไปด้วย

• SO – Sexual Orientation: รสนิยมทางเพศ หรือเพศวิถี หรือแรงดึงดูดทางเพศ ไม่ว่าจะเป็นแรงดึงดูดต่อเพศตรงข้าม เพศเดียวกัน รักต่างเพศ ซึ่งนอกเหนือจากรสนิยมทางเพศแล้ว ยังรวมไปถึง RO หรือ Romantic Orientation ด้วยนั่นเอง และที่สำคัญเลยก็คือ รสนิยมทางเพศไม่ขึ้นอยู่กับอัตลักษณ์ทางเพศของบุคคลนั้นๆ
  • Gay (เกย์): บุคคลที่รักเพศเดียวกัน มักใช้เรียกผู้ชายที่ดึงดูดใจและมีความรักต่อผู้ชาย (แต่ในปัจจุบันก็สามารถใช้เป็นคำกว้างๆ ที่หมายถึงคนรักเพศเดียวกันได้)
  • Lesbian (เลสเบี้ยน): ผู้หญิงที่ดึงดูดใจ มีความรัก และรสนิยมทางเพศต่อผู้หญิงด้วยกัน
  • Bisexual (ไบเซ็กชวล): หรือ “คนรักสองเพศ” คือบุคคลที่ดึงดูดใจและมีความรักต่อคนเพศเดียวกัน และคนเพศตรงข้าม (ดึงดูดใจในเพศชายและเพศหญิง หรือมากกว่าหนึ่งอัตลักษณ์ทางเพศ)
  • Pansexual (แพนเซ็กชวล): หรือ “คนรักทุกเพศ” คือบุคคลที่มีความรักและแรงดึงดูดทางเพศต่อบุคคลอื่น โดยไม่ได้คำนึงถึงเพศสภาพหรืออัตลักษณ์ทางเพศของคนๆ นั้น (มักถูกเรียกว่าการรักที่ตัวตน โดยก้าวข้ามเรื่องเพศ)
  • Demisexual (เดมิเซ็กชวล): บุคคลที่จะเกิดแรงดึงดูดทางเพศต่อใครสักคน ก็ต่อเมื่อได้พัฒนาความผูกพันทางอารมณ์ ความรู้สึก หรือมีความสนิทชิดเชื้อกันอย่างลึกซึ้งก่อนเท่านั้น
  • Asexual (เอเซ็กชวล): บุคคลที่ไม่มีแรงดึงดูดทางเพศกับใคร หรือมีน้อยมาก
• RO – Romantic Orientation: รสนิยมทางจิตใจ หรือรสนิยมรักโรแมนติก หรือแรงดึงดูดทางใจ ในส่วนนี้จะถูกซ่อนอยู่ใต้ SO อีกทีหนึ่ง นั่นหมายความว่า เราสามารถแยกย่อยระหว่างแรงดึงดูดทางเพศและแรงดึงดูดทางใจจากกันได้ด้วย ทั้งนี้ รสนิยมทางจิตใจไม่ขึ้นอยู่กับอัตลักษณ์ทางเพศของบุคคลนั้นๆ เช่น
  • Heteroromantic (เฮเทอโรโรแมนติก): บุคคลที่มีแรงดึงดูดทางใจ หรือตกหลุมรักเชิงโรแมนติกเฉพาะกับผู้ที่มีเพศตรงข้ามกับตนเองเท่านั้น
  • Homoromantic (โฮโมโรแมนติก): บุคคลที่มีแรงดึงดูดทางใจ หรือตกหลุมรักเชิงโรแมนติกเฉพาะกับผู้ที่มีเพศเดียวกันหรืออัตลักษณ์ทางเพศใกล้เคียงกัน
  • Biromantic (ไบโรแมนติก): บุคคลที่มีแรงดึงดูดทางใจ หรือสามารถตกหลุมรักเชิงโรแมนติกได้ทั้งสองเพศ หรือมากกว่าหนึ่งอัตลักษณ์ทางเพศ
  • Demiromantic (เดมิโรแมนติก): บุคคลที่จะเกิดความรู้สึกรักหรือผูกพันเชิงโรแมนติกกับใครสักคนได้ก็ต่อเมื่อมีการพัฒนาความสัมพันธ์และความผูกพันทางอารมณ์อย่างลึกซึ้งก่อนเท่านั้น
  • Aromantic (เอโรแมนติก): บุคคลที่ไม่มีแรงดึงดูดทางใจกับใคร หรือมีน้อยมาก
• GI – Gender Identity: อัตลักษณ์ทางเพศ หมายถึง สำนึกทางเพศของแต่ละบุคคลที่เกี่ยวกับการระบุถึงเพศของตัวเองหรือเป็นสิ่งที่ใช้เรียกตัวเอง เช่น ชาย หญิง Intersex เจนเดอร์เควียร์ นอนไบนารี่ เป็นต้น ซึ่งอัตลักษณ์ทางเพศล้วนแล้วแต่เป็นเรื่องส่วนบุคคล และบุคคลนั้นๆ จะเป็นผู้นิยามตนเองในแบบที่ต้องการ อัตลักษณ์ทางเพศของบุคคลนั้นอาจเหมือนหรือแตกต่างจากเพศที่กำหนดเมื่อตอนแรกเกิดก็ได้
• GE – Gender Expression: การแสดงออกทางเพศ มุ่งเน้นไปที่เป็นการแสดงออกภายนอกของแต่ละบุคคล ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรม ท่าทาง การแต่งกาย ทรงผม เป็นต้น สิ่งที่สำคัญคือ การแสดงออกทางเพศเป็นเรื่องส่วนตัว ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล และการแสดงออกทางเพศไม่จำเป็นต้องตรงกับความคิดของสังคมที่วางกรอบอัตลักษณ์ทางเพศไว้
• SC – Sexual Characteristic: เพศสรีระ หรือเพศกำหนด นั่นก็คือเพศที่สังคม แพทย์ เป็นคนกำหนดให้จากลักษณะทางเพศที่เกิดมา ซึ่งบางคนอาจจะเลือกที่จะใช้ BC หรือ Biological Characteristics แทน Sexual Characteristic เพื่อทำให้เกิดความเข้าใจมากที่สุด

เรื่องของความหลากหลายทางเพศถือเป็นสิ่งที่มีความลื่นไหลและสามารถเปลี่ยนแปลงได้ไม่จำกัด ไม่จำเป็นที่จะต้องนิยามตัวตนของตัวเองแค่เพียงครั้งเดียวในชีวิต 

สิ่งสำคัญที่สุดก็คือตัวตนในอดีตจะยังคงมีความหมายเสมอในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางเพื่อค้นหาตัวตน โดยเป็นประสบการณ์เฉพาะของแต่ละคน เรียกได้ว่า อดีตจะเป็นอย่างไร ปัจจุบันหากมีการเปลี่ยนแปลงการนิยามตัวเองไป ก็ไม่ได้หมายความว่าเขาจะกลายเป็นคนใหม่ ที่ไร้ซึ่งอดีตของเขาเลย

Pronouns คืออะไร?

หลายคนอาจจะเคยเห็นอยู่บ่อยครั้งบนโลกออนไลน์อย่างใน Zoom หรือ Instagram ที่มีหลายๆ คนวงเล็บสรรพนามของพวกเขาเอาไว้ นอกจากคำที่คุ้นเคยกันก็อาจจะเคยเห็นคำที่มีความแปลกตาอยู่บ้าง นี่คืออีกหนึ่งสิ่งที่พวกเราอยากชวนทุกคนให้มาทำความเข้าใจกันมากขึ้นว่า pronouns คืออะไรกันแน่

Pronouns หรือ สรรพนาม คือ คำที่ใช้เรียกตัวเองและคนอื่น และเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญในชีวิตประจำวันของการใช้ภาษาอังกฤษหรือภาษาต่างประเทศอื่นๆ เนื่องจากสรรพนามบางคำมีการระบุเพศ (เช่น she/her, he/his เป็นต้น) จึงมีความสำคัญที่เราจะต้องใช้สรรพนามอย่างตั้งใจ เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เปิดกว้างและโอบรับทุกคนให้มากที่สุด เพราะไม่ใช่ทุกคนในสังคมที่จะนิยามตนเองภายใต้กรอบเพศแบบทวิลักษณ์ที่แบ่งแยกออกเป็นเพียงแค่ชายหรือหญิง

ตัวอย่างของสรรพนาม:

• She/Her
• He/Him
• They/Them
• Neopronouns เช่น Ey/Em/Eir, Fae/Faer/Faers, Xe/Xir/Xirs, Xe/Xem/Xyrs และ Ze/Hir/Hirs และ Ze/Zir/Zirs

หลายคนอาจจะใช้สรรพนามหลายชุดรวมกัน เช่น she/they, he/she, they/fae เป็นต้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้ตลอดเวลา หรือใช้ในบางสถานการณ์ อาจจะเพราะว่าผู้ใช้คำสรรพนามเหล่านั้นรู้สึกว่าจำเป็นที่จะต้องแสดงออกถึงอัตลักษณ์ทางเพศของตนด้วย

Neopronouns คืออะไร

Neopronouns เป็นสรรพนามที่อาจจะไม่คุ้นหูกันสักเท่าไหร่ แต่เป็นคำสรรพนามที่มีความเป็นกลางทางเพศที่สะท้อนถึงตัวตนของแต่ละบุคคล เช่น Ey/Em/Eir, Fae/Faer/Faers, Xe/Xir/Xirs, Xe/Xem/Xyrs, Ze/Hir/Hirs และ Ze/Zir/Zirs 

ตามรายงานของ The Trevor Project เมื่อปี 2020 ได้มีการสำรวจเกี่ยวกับการใช้ neopronouns ในสหรัฐอเมริกา พบว่ามีการใช้ neopronouns ในกลุ่มเยาวชนจำนวน 4% และกลุ่มผู้ใหญ่ 2% (อ่านเกี่ยวกับ neopronouns ได้ที่ carrd การผันสรรพนามในกลุ่ม neopronouns ได้ที่ HRC)

ทั้งนี้ การใช้ neopronouns ไม่ใช่เรื่องใหม่แต่อย่างใด หากแต่ได้รับการบันทึกเอาไว้ในช่วงศตวรรษที่ 12 เช่น he และ heo โดยมีการพัฒนามาเรื่อยๆ จนกลายเป็นคำว่า she ที่ใช้สำหรับแทนเพศหญิง 
ยิ่งไปกว่านั้น ตั้งแต่ช่วงปี 1934-1961 พจนานุกรม Merriam-Webster Unabridged Dictionary ได้ยอมรับคำสรรพนามที่บ่งบอกเพศอย่าง “thon” ซึ่งเป็นการหดคำจากวลี “that one” ซึ่งคิดขึ้นโดย Charles Crozat Converse ในปี 1858 รวมไปถึงชุมชนออนไลน์ยุคแรกๆ อย่างแพล็ตฟอร์ม LambdaMOO ในช่วงทศวรรษที่ 1990 ได้อนุญาตให้ผู้ใช้งานเลือกคำสรรพนามที่เป็นกลางทางเพศอย่าง E/Em/Eir ที่เรียกว่า Spivak pronouns ตั้งชื่อตามนักคณิตศาสตร์ชาวอเมริกันอย่าง Michael Spivak ที่มีการใช้คำสรรพนามไม่ระบุเพศดังกล่าวในผลงานเขียนชื่อ The Joy of TEX ตีพิมพ์ในปี 1982

ทำไมการเลือกใช้สรรพนามให้ถูกจึงเป็นสิ่งสำคัญ

การเลือกใช้สรรพนามที่ถูกต้องสำหรับใครสักคนนั้นถือเป็นเรื่องสำคัญ โดยถือเป็นอีกหนึ่งตัวช่วยในการแสดงออกถึงตัวตนของพวกเขา ถึงแม้ในโครงสร้างภาษาไทยจะไม่มีการใช้คำสรรพนามแทนตัวผู้อื่นในการสื่อสารอย่างเป็นรูปธรรมเหมือนที่เห็นในภาษาต่างประเทศ แต่การตระหนักรู้เรื่องการใช้คำสรรพนามให้ถูกเป็นการแสดงถึงการให้เกียรติซึ่งกันและกัน

หากเป็นโลกออนไลน์ เราจะทราบว่าคนๆ นั้นมีสรรพนามแทนตัวเองได้ค่อนข้างง่าย เพราะทุกวันนี้มีฟังก์ชั่นสำหรับใส่วงเล็บว่าตัวเองใช้ pronouns แต่ถ้าเป็นการพบปะในชีวิตจริง บางคนก็อาจจะเลือกใช้การติดเข็มกลัดตราสัญลักษณ์ที่บ่งบอกคำสรรพนามคนตนเองให้เป็นที่รับรู้ต่อผู้พบเห็น หรือการรู้ถึงสรรพนามแทนตัวของผู้คนอย่างง่ายที่สุดที่สามารถทำได้ คือ การสอบถามโดยตรงกับเจ้าตัว เพื่อแสดงความเป็นมิตรและแสดงให้เห็นถึงความใส่ใจที่มีความหมายกับบุคคลนั้นๆ 

การกล่าวถึงบุคคลนั้นๆ ด้วยคำสรรพนามที่ไม่ถูกต้อง อาจจะทำให้คู่สนทนารู้สึกไม่ดีจากการถูกละเลยตัวตนที่เขาเป็น นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าการใช้สรรพนามที่ถูกจะเป็นวิธีที่ดีในการให้ความเคารพอีกฝ่ายอย่างเท่าเทียม เว้นแต่ว่า เขาจะขอให้ไม่ใช้สรรพนามนั้นๆ ด้วยเหตุผลบางอย่าง เช่น เพื่อความปลอดภัยในบางพื้นที่ที่ไม่ยอมรับความหลากหลาย หรือเพื่อความเป็นส่วนตัวของพวกเขา

แต่อย่าได้กังวลจนเกินไป เพราะทุกคนสามารถผิดพลาดกันได้ทั้งนั้น ถ้าเกิดใช้สรรพนามผิด ควรรีบขอโทษ และแก้ไขสรรพนามให้เขาด้วย เพื่อให้คนอื่นๆ ใช้สรรพนามที่ถูกต้องกับบุคคลนั้นต่อได้เรื่อยๆ แต่สิ่งสำคัญเลยก็คือ ไม่จำเป็นจะต้องไปทำให้มันกลายเป็นเรื่องใหญ่ แค่ขอโทษเมื่อพูดผิดแล้วก็เปลี่ยนไปใช้คำที่ถูกต้อง ก็จะช่วยสร้างความประทับใจให้กับคนที่เราได้พบเจอกันแล้ว

รับฟัง Sapphicity EP.2 SOGIESC คืออะไร? สำคัญไฉน? มาดูกัน ได้ทาง

• Youtube: https://youtu.be/3xCtoBbOwlw
• Spotify: https://spoti.fi/3JqBVNJ
• Apple Podcast: https://apple.co/3qAet84
• Anchor: https://anchor.fm/sapphicity/episodes/SOGIESC-e1c90jq

ดำเนินรายการโดย เกรซ, เฟิร์ส และกิ๊ฟ
ตัดต่อโดย ธันย์ชนก ราชเมืองฝาง

ติดตาพวกเราได้ทาง

• Facebook: https://www.facebook.com/thenoizemag
• Instagram: https://www.instagram.com/thenoizemagazine/
• Twitter: https://twitter.com/MagazineNoize
• Email: thenoizemag@thenoizemag.com

sources:

• https://riccosmartdata.com/sogies/
• https://thailand.savethechildren.net/sites/thailand.savethechildren.net/files/library/SOGIESC_Manual_1.pdf
• https://www.caremat.org/เข้าใจคน-มารู้จัก-sogie-กัน/
• https://www.hrc.org/resources/sexual-orientation-and-gender-identity-terminology-and-definitions
• https://www.mypronouns.org/
• https://www.ungei.org/sites/default/files/A-Brief-on-school-bullying-on-the-basis-of-sexual-orientation-and-gender-identity-LGBT-friendly-Thailand-tha-2014-tha.pdf