ภาพยนตร์สั้น หนึ่งในรูปแบบการนำเสนอที่ช่วยให้ผู้ชมสามารถเข้าถึงเรื่องราวที่ผู้กำกับต้องการจะสื่อสารได้อย่างรวดเร็ว กระชับ และได้ใจความ เป็นหนึ่งในรูปแบบการสร้างสรรค์ผลงานที่ผู้กำกับรุ่นใหม่ให้ความสนใจ เพื่อเล่าเรื่องราวที่ติดอยู่ในใจของพวกเขา หรือตีแผ่ความเป็นไปของสังคมผ่านเลนส์กล้อง รวมถึงมุมมองเฉพาะตัวให้กับผู้ชมทั่วโลก
เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคมที่ผ่านมา กลุ่มหิ่งห้อยน้อย องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่สนับสนุนเรื่องสุขภาวะของผู้มีประจำเดือนและส่งเสริมความหลากหลายทางเพศ ได้จัดงาน “Beyond the Rainbow ไปให้ไกลกว่าแสงรุ้ง” เพื่อเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ในการรวบรวมผลงานศิลปะรูปแบบต่างๆ โดยเควียร์ รวมทั้งการฉายภาพยนตร์สั้นบอกเล่าเรื่องราวของคนเพศหลากหลายและคนชายขอบในสังคม ภายใต้แนวคิดดูหนังเควียร์ก่อนวันสิ้นโลก
The Untold Story of a Young Trans
ภาพยนตร์สารคดีสั้นที่ทางหิ่งห้อยน้อยหยิบยกมาฉายคือ CHHESANG – The Untold Story (2024) ผลงานที่กำกับโดยผู้กำกับหญิงชาวเนปาลอย่าง Rajeela Shrestha นำเสนอชีวิตของเยาวชนชายข้ามเพศคนหนึ่งในเนปาล ตั้งแต่การตระหนักรู้ถึงตัวตนของการเป็นคนข้ามเพศตั้งแต่เด็กจากคำบอกเล่าของแม่ ชีวิตประจำวันที่เลือกดำเนินไปโดยไม่อยู่ภายใต้เพศกำเนิด ไปจนถึงความรู้สึกของการถูกกระชากกลับไปเป็นสิ่งที่เขาไม่ได้อยากเป็น ทันทีที่ประจำเดือนของเขาเวียนมาถึง
ภาพยนตร์สั้นดำเนินเรื่องราวอย่างตรงไปตรงมาและต้องการแสดงให้เห็นถึงการเผชิญหน้ากับอาการทางร่างกายที่คนข้ามเพศต้องทนทรมานจากความไม่สบายใจเกี่ยวกับเพศสภาพของตนเอง (Gender Dysphoria) ซึ่งปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นสิ่งหนึ่งที่คนตรงเพศ หรือ cis gender มักจะมองข้ามโดยตลอด แต่ CHHESANG ทำหน้าที่เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่จะทำให้คนที่ไม่เคยเข้าใจความทุกข์ใจของคนข้ามเพศ ได้หันมาให้ความสนใจในสิ่งที่ดูเหมือนเล็กน้อย แต่เกิดขึ้นได้อยู่ตลอดเวลากับผู้คนที่นิยามตัวเองว่าเป็นกลุ่มคนข้ามเพศ
ทั้งนี้ Asia Pacific Transgender Network ได้มีการออกคู่มือเกี่ยวกับประจำเดือนของคนข้ามเพศและคนเพศหลากหลายในพื้นที่เอเชียแปซิฟิกเป็นภาษาอังกฤษในชื่อ Menstruation Handbook for Trans and Gender Diverse People in Asia Pacific ตัวช่วยสำหรับคนข้ามเพศในการจัดการและดูแลตัวเองทั้งร่างกายและจิตใจในช่วงเวลาที่มีประจำเดือน
คู่มือนี้จะช่วยคอยย้ำเตือนผู้ชายข้ามเพศและนอนไบนารี่ที่ยังมีประจำเดือนอยู่ว่า กรณีที่เลือกใช้ผ้าอนามัยแบบสอดหรือถ้วยอนามัยที่อาจจะทำให้รู้สึกถึงเพศกำเนิดของตนเอง ไม่ได้ทำให้ใครดูเป็นชายหรือนอนไบนารี่น้อยลงเลยแม้แต่น้อย
ภาพยนตร์สารคดีสั้นเรื่องนี้ยังช่วยส่งต่อความหวังไปยังผู้ชมในชุมชนคนข้ามเพศให้ยืนหยัดในการใช้ชีวิตในแบบของตัวเองต้องการ ไม่ว่าจะเผชิญกับความท้าทายจากสังคมภายนอก หรือแม้กระทั่งกลไกลภายในร่างกายตัวเอง CHHESANG เปรียบเสมือนเครื่องปลอบประโลมว่าพวกเขาไม่ได้เดี่ยวดายกับความรู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่งกับร่างกาย เพราะสุดท้ายแล้วอัตลักษณ์หรือตัวตนของเราไม่ได้ขึ้นอยู่กับเครื่องเพศที่ติดมาตั้งแต่กำเนิด
เมื่อพูดถึงการให้การรับรองเพศของกลุ่มคนเพศหลากหลายในประเทศเนปาล ที่นี่เป็นประเทศแรกในเอเชียใต้ที่ให้รับการรับรองกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศและอัตลักษณ์ทางเพศเป็นกลุ่มคนที่ได้รับความคุ้มครองเช่นเดียวกับเพศชายหรือหญิง ตั้งแต่ปี 2007 หลังจากคำตัดสินของศาลฎีกาที่ให้ Sunil Babu Pant นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนชาวเนปาลที่มีอัตลักษณ์เกย์ชนะในการยื่นฟ้อง เพื่อให้รัฐบาลเนปาลคุ้มครองและรับรองกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศอย่างเท่าเทียม ทั้งขอให้มีการใช้คำในการกำหนดเพศในเอกสารเป็นเพศอื่นๆ นอกเหนือจากเพศชายหรือเพศหญิง รวมถึงการสมรสเท่าเทียม
จากการจุดประกายการต่อสู้เพื่อชุมชนเควียร์นำไปสู่กฎหมายต่างๆ ที่มีจุดมุ่งหมายปกป้องผู้มีความหลากหลายทางเพศโดยถูกบัญญัติในรัฐธรรมนูญปี 2015 ก่อนหน้าในปี 2011 เนปาลยังเป็นประเทศแรกของโลกที่มีตัวเลือกในการเลือกตอบเรื่องเพศเพิ่มเติมเป็นเพศอื่นๆ ในการตอบสำมะโนประชากร ตามมาด้วยการประกาศใช้สมรสเท่าเทียมในปี 2023
ท่ามกลางกระแสต่อต้านคนข้ามเพศทั่วโลกขณะนี้ เนปาลได้มีการเสนอชื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่เป็นคนข้ามเพศคนแรกในเดือนมีนาคมที่ผ่านมา เมื่อ Bhumika Shrestha ได้เข้าไปทำหน้าที่ผลักดันร่างกฏหมายต่างๆ ที่จะมีผลต่อผู้มีความหลากหลายทางเพศ สร้างการรับรู้และความเข้าใจถึงความท้าทายที่ผู้คนชายขอบต้องเผชิญจากความเชี่ยวชาญเรื่องเจนเดอร์ของเธอในฐานะนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของ LGBTQIAN+ ในเนปาลจากกลุ่ม Blue Diamond Society
แต่ทั้งหมดนี้ก็ไม่ได้หมายความว่าการต่อสู้เพื่อสิทธิของทรานส์ในประเทศเนปาลจะจบแต่เพียงเท่านี้ เพราะหน้าฉากที่รัฐพยายามสร้างความเท่าเทียมให้กับประชากร แต่ในทางปฎิบัติยังพบว่ามีคนข้ามเพศอีกจำนวนมากที่พบเจอกับปัญหารายทางในการจะได้รับการยืนยันเพศสภาพของตนเอง จากรายงานขององค์กร Human Rights Watch ที่เผยแพร่ในเดือนเมษายนที่ผ่านมา พบว่ามีกรณีที่บุคคลข้ามเพศไม่สามารถดำเนินเรื่องเพื่อขอเปลี่ยนเพศกำเนิดเป็นเพศอื่นๆ ได้ เนื่องจากอุปสรรคที่เกิดขึ้นจากการที่เจ้าหน้าที่รัฐสร้างความสับสนและทำให้การยื่นเรื่องล่าช้านานนับหลายปี ระหว่างนั้นความเป็นอยู่ของคนข้ามเพศในเนปาลก็ต้องเผชิญกับความไม่แน่นอน โดยเฉพาะเมื่อพวกเข้าต้องเข้าถึงการรักษาพยาบาล การศึกษา รวมทั้งการสมัครงาน
A Filmmaker who Brings Community Together
Rajeela Shrestha ผู้กำกับภาพยนตร์สารคดีสั้นเรื่องนี้เกิดที่กาฐมาณฑุ ประเทศเนปาล หลังจากพยายามที่จะศึกษาในสาขาบัญชี เธอกลับมองไม่เห็นอนาคตในสายอาชีพนี้แต่อย่างใด กระทั่งได้มีพ่อเป็นแรงบันดาลใจสำคัญในการตัดสินใจเลือกเส้นทางสายฟิล์ม ทว่าการเรียนต่อก็ไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะการจะขึ้นแท่นเป็นผู้กำกับหญิงจริงๆ เธอกล่าวกับ Kathmandu Post ว่าในชั้นเรียนมีผู้หญิงเพียงแค่สองคนเท่านั้น และอีกคนก็ตัดสินใจดร็อปเรียน ยอมแพ้ไปอย่างน่าเสียดาย
ในที่สุด Rajeela Shrestha ก็ได้เริ่มผลิตผลงานออกมาตั้งแต่ปี 2014 ก่อนที่แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในรอบเกือบศตวรรษเมื่อปี 2015 ทำให้การทำงานของเธอมุ่งเน้นไปที่ชุมชนรอบตัวต่อความเป็นไปต่างๆ ในสังคมมากขึ้น อาทิ ภาพยนตร์สารคดี Radio Melamchi 107.2 ซึ่งได้เข้าฉายในงานเทศกาลภาพยนตร์ Toronto Nepali Film Festival 2016 รวมทั้งงาน IAWRT Women Film Festival 2017 เรื่องราวการทำงานเพื่อแจ้งข่าวและส่งต่อความช่วยเหลือของศูนย์วิทยุท้องถิ่นที่เขตสินธุปัลโชค พื้นที่ที่ได้รับความเสียหายอย่างมากจากแผ่นดินไหวดังกล่าว ซึ่งบุคคลเหล่านั้นยืนยันจะทำหน้าที่อย่างไม่ย่อท้อเพื่อช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ต่อไปเท่าที่จะทำได้ แม้ว่าอาคารที่ทำงานของวิทยุคลื่นนี้จะถล่มไปแล้วก็ตาม
อีกหนึ่งภาพยนตร์สารคดีที่เป็นที่รู้จักของเธออย่าง Maila Dai – A Man Who Rebuilt a Village เรื่องจริงจากชายที่ต้องการสร้างหมู่บ้านที่พังทลายขึ้นมาอีกครั้งหลังจากเหตุการณ์ธรณีพิโรธครั้งรุนแรงในประวัติศาสตร์ ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้เข้าฉายในงานเทศกาล Ekadeshma International Film Festival 2017, Human Right International Film Festival 2017 และ Toronto Nepali Film Festival 2018
ผลงานอื่นๆ ของ Rajeela อาทิ JIBIKA – The Livelihood, Serene, LAKHE – A Hidden Face และ A Condolence to Moona ซึ่งนอกจากการผลิตงานสร้างสรรค์ออกมาให้ผู้ชมได้ชมแล้ว เธอยังเป็นหนึ่งในกลไกลขับเคลื่อนสำคัญด้วยการช่วยถ่ายทอดความรู้ให้ผู้หญิงได้ก้าวเข้ามามีบทบาทในอุตสาหกรรมภาพยนตร์เนปาลยิ่งขึ้น
Resources:
- https://kathmandupost.com/art-culture/2025/04/14/once-a-ca-aspirant-now-a-movie-maker
- https://oscar.edu.np/alumni/rajeela-shrestha/
- https://www.weareaptn.org/2026/05/08/nepals-first-transgender-lawmaker-bhumika-shrestha-unveils-her-social-media-presence/
- https://www.ilgaasia.org/publications/nepalmay2026
- https://www.hrw.org/news/2026/04/29/nepal-transgender-rights-progress-stalls
- https://globalpressjournal.com/asia/nepal/one-man-helped-nepal-become-asias-lgbt-leader/index.html
- https://www.weareaptn.org/resource/menstruation-handbook-for-trans-and-gender-diverse-people-in-asia-pacific/